
Taariki Maayo Senegaal : Penda Sarr mo Ngawlé, kumpital suka debbo mo ndiyan cuuɗi taariki mum
E daande Maayo Senegaal, ena woodi inɗe ɗe mawɓe Fouta ngowlataa tan e hoyre. Ko inɗe ɗe ɓe sifotoo e jemma, sabu e aadaaji e taariki renndo, ɗe njokkondiri e huundeji ɗi ɗonkin ngol yimɓe njiyata. Innde Penda Sarr ko wootere e ɗeen inɗe.
E ko taariki aadaaji ngollata, Penda Sarr waawnoo dartinde ndiyan ɗi mbirli e hoore mum e honduɗo gooto, ruttinde caaymaaji e ndiyan, e haɗde nappooɓe Saint-Louis heɓde liƴƴi haa balɗe tati.
Caggal ɗee doole ɗe ɓe njowtinta e mum, ena suuɗii taariki debbo mo ɓe ngollata wonde o hawrinoo e jinnaajo, tee o heɓi e mum kumpitalji kiɗɗi ɗi njowitii e Maayo Senegaal.
Penda Sarr, ɓiɗɗo Fouta mo mawni e musidal anndal
Taariki Penda Sarr fuɗɗii e Fouta, e nder musidal mo anndal reenata no kumpital.
Baaba mum, Moussa Boukary Sarr, wonnoo neɗɗo mo anndiraa e anndal e faamu mawɗo.
E ko Mame Hamady Diop, reenotooɗo galle mum e Ngawlé, siftii, Moussa Boukary Sarr wonnoo neɗɗo mo heɓi anndal mawngal, mo ɓurinoo ko yimɓe keewɓe mbaawi faamde.
O anndinoo lekkiiji, ndiyan, cellugol e kumpitalji ɗi mawɓe njonnata sukaaɓe maɓɓe.
E taariki aadaaji, ɓe ngollata kadi wonde o waawnoo ɗowde caaymaaji e cellinde yimɓe e semmbe haala mum.
Ko e sara mum Penda Sarr mawni.
O ronaani innde baaba mum tan. O roni kadi yiɗde anndal e ɗaɓɓitaade humpitooji.
Gila sukaaku mum, Maayo Senegaal joginoo nokku mawɗo e nguurndam mum.
Ngam woɓɓe yimɓe, maayo ko ndiyan tan. Kono ngam Penda, maayo wonnoo no ɗemngal, e no ndiyan ɗin njahata, no ɗin ndeeƴata e no ɗin mbirlata.
E ko Samba Sarr winndi e taariki « Penda Sarr de Ngawlé, la fille des eaux », ndee suka debbo maa waylo debbo mo ɗaɓɓitaaji e yahdugol juutɗol njogata nguurndam mum.
O rewtii nokkuuji hono Fanaye, Ngawlé, Saint-Louis, Dakar, Kayes e Nioro.
Kono, hade nde o waɗa ɗeen yahdugol, o fotiino heɓde ƴeewtagol e musidal mum tigi.
Ñalawma nde Penda Sarr dartini ndiyan ɗi mbirli
Caggal maayde Moussa Boukary Sarr, ɓiɓɓe mum gorko, Hamedine, Hamadi e Yero, heddii ngam toppitaade ndonaandi musidal.
Ɓe anndinoo koto maɓɓe Penda, jikku mum, hakkille mum e humpitooji haawniiɗi ɗi yimɓe ngollata e dow mum.
Kono, ɓe ngiɗnoo yiyde seedaagu e gite maɓɓe.
Ngam ɗum, ɓe noddii banndiraaɓe maɓɓe rewɓe ngam ɓe ngara Ngawlé, tee ɓe heblii ƴeewtagol e dow maayo.
E ko taariki ngollata, ndiyan ɗi mbirli e semmbe dartinii laawol gaalaaji.
Alaa gaal ngal waawnoo rewde ɗoon so ɓe njaɓaani.
Penda etiima rewde laawol ngol laawol aranol. Kono, ndiyan dartinii mo, tee o ruttini.
Minyiraaɓe mum njeeji, tawa ɓe miijii wonde ɓe njiytii ɗo semmbe mum dartata.
Penda ruttitii laawol ɗiɗaɓol.
Nde o hewti e yeeso ndiyan ɗi mbirli, o townii honduɗo mum ɓamtaɓo e junngo ñaamo.
E ko taariki oo sifotoo, ndiyan ɗin ɗowtanii mo.
Ndiyan ɗi mbirli ɗin ngeddii e laawol gaal ngal, tee ɗin njahii haa e fannu Sandé, ɗo ɗin ndeeƴi.
E nder huɗo maayo, minyiraaɓe mum njeejaani hande.
Ɓe ngiɗnoo ƴeewtaade koto maɓɓe, kono ko ɓe njiytii haawnii ɓe.
Ko e nden ñalawma, e Ngawlé, taariki Penda Sarr fuɗɗi ɓeydude lollugol.
Gila nden, o anndiraa e innde Penda Sarr mo Ngawlé, innde nde jokkiri e mum haa e maayde mum e caggal maayde mum.
Jemma nde o hawri e jinnaaji
E ko taariki aadaaji ngollata, doole ɗe ɓe njowtinta e Penda Sarr e dow ndiyan iwri e anndal suuɗiingal ngal o ɗaɓɓitinoo.
Penda yiɗnoo anndude doole ɗe cuuɗii e maayo, e kumpitalji kiɗɗi ɗi hay annduɓe keewɓe kulata ɓadaade.
Jemma gooto, e daande maayo, o hawrinoo e jinnaajo.
E ko ngollataa, jinnaajo oo anndinoo innde Penda, innde baaba mum, asli mum e hay miijooji ɗi ngoni e ɓernde mum.
Kono, Penda doggaani.
E nder ndee taariki, o nangii ɓiɗɗo jinnaajo oo e sukundu mum, tee o salii accude mo.
Jinnaaji goɗɗi ngarii, ɓe hulɓinii mo, tee ɓe ɗaɓɓitii o acca ɓiɗɗo maɓɓe.
Kono, Penda salii.
O waɗii sarɗiiji mum.
O ɗaɓɓitaani kaŋŋe, o ɗaɓɓitaani jawdi, kono o ɗaɓɓitii anndal, kumpitalji, ɗemɗe kiɗɗi e laabi suuɗiiɗi.
E ko taariki oo sifotoo, jinnaaji ɗiin jaɓii ɗaɓɓitaare mum.
Gila ndee hawrondiral, Penda heɓii anndal ngal wayli nguurndam mum.
O anndinaani tan ndiyan ɗi yimɓe njiyata, kono o heɓii kadi anndal e dow kumpitalji ɗi njowitii e maayo.
O anndinoo ɗo o waawi rewde, ɗo o foti dartade e ko yimɓe goɗɓe kulata e ndiyan.
Golle Penda Sarr e yahdugol mum e Maayo Senegaal
Caggal ɗum, Penda fuɗɗii yahdugol e julaagu e nokkuuji keewɗi.
O rewtii Ngawlé, Fanaye, Saint-Louis, Dakar, Kayes e Nioro.
Innde mum fuɗɗii hewtude nokkuuji ɗin hade nde kanko hewta.
E Saint-Louis, e hakkunde nappooɓe Guet Ndar, woɓɓe yimɓe njaltinii njaleeji e dow debbo mo ɓe noddata suka debbo ndiyan.
Yeddondiral waɗii e luumo.
Penda siftinii asli mum e hakkeeji ɗi musidal mum njoginoo e dow maayo.
E ko Samba Sarr siftii, Penda hollinoo ɓe wonde ko o ɓiɗɗo Moussa Boukary Sarr, tee ko o ɓiɗɗo ndiyan.
O anndinii kadi wonde gila janngo, alaa neɗɗo mo ñaamata liƴƴi e Saint-Louis.
E ko taariki oo holliri, janngo mum, nappooɓe njahii e maayo, kono gaalaaji maɓɓe ndutti tawa alaa liƴƴi.
Ñalawma ɗiɗaɓere, ɗum waɗii kadi.
Haa balɗe tati, ɓe keɓaani liƴƴi.
Ndee haala hewtii haa e yeeso gouverneur.
E Dakar, taariki oo siftii waɗii kadi haala nannduɗo.
Penda hollinoo wonde nappooɓe nduttoto tawa ɓe keɓaani liƴƴi.
E ko ngollataa, nde ɓe ndutti, gaalaaji maɓɓe heewnoo ko tottiiji, wonaa liƴƴi.
Tottiiji ɗiin mbirlii, tee ɗi njippii kadi e ndiyan.
Gila nden, yimɓe ɓe njalnoo Penda fuɗɗii teddinde mo.
E Kayes, caaymaaji ruttinii e yeeso Penda Sarr
Nde Penda hewti Kayes, o hawri e haala caaymaaji ɗi ngonnoo e ndiyan.
Yimɓe ɗaɓɓitii mo ngam hoto o naat e maayo.
Kono, Penda salii.
O hollii wonde maayo alaano kumpital mo o anndaani.
O naatii e ndiyan oo gooto mum, e nokku mo yimɓe goɗɓe kulnoo.
E ko taariki oo sifotoo, ndiyan ndeeƴii, tee caaymaaji ɗin ngeddii.
Nde o yalti e maayo, o nangii leydi njoɗndi e daande maayo.
O haalii ɗemngal suuɗiingal, tee o ruttinii leydi ndi e ndiyan.
O hollii yimɓe wonde gila nden, maayo e caaymaaji mum mbaawataa waɗde ɓe bonannde.
E ko taariki ngollata, laamɗo mo wonnoo seeda e ndee haala hokkii Penda Sarr kilo tati kaŋŋe.
Innde Penda jokkinii yahde e gaalaaji e nder jaŋde jemma e hakkunde yimɓe.
Innde Penda Sarr nde ɓe ngollata wonde ena walla e cellal
E ko Mame Hamady Diop siftii, e woɓɓe aadaaji Fouta, mawɓe ngollata wonde so ɓolol liƴƴi darii e daande neɗɗo, woɓɓe noddata innde Penda Sarr.
E ko ndee ngollelaare holliri, ɓe ngollata wonde ɓolol ngol ena waawi yaltude caggal noddugol innde mum.
Ndee ko huunde nde njowitii e ngollelaaji aadaaji, wonaa feere cellal nde tabitinaama e laawol doktoorɓe.
E Ngawlé, siftorgol Penda Sarr ena heddii e nguurndam yimɓe.
Mamadou Moussa Sarr, taaniraawo Moussa Sarr, siftii Penda ko debbo mo taariki mum naatii no feewi e taariki musidal.
E ko o holliri, Penda joginoo anndal e fannuji ɗiɗi.
Anndal aranal ko ngal o roni baaba mum, Moussa Boukary Sarr.
Anndal ɗiɗaɓal ko ngal ɓe njowtinta e jinnaajo Fanaye.
E ko Mamadou Moussa Sarr siftii, Penda heɓaani ekkitagol ngol e laawol aadaaji tan.
O hollii wonde gila sukaaku mum, o joginoo anndal keertiiɗo mo yimɓe haawnortoo.
Penda anndinoo kadi Alkur'aana, e laawol mo haawninoo annduɓe diine keewɓe.
O wonnoo debbo mo jogii ɓernde tiiɗnde e hoolaare e hoore mum.
E ko seedaagu Mamadou Moussa Sarr holliri, Penda wonnoo debbo mo kulataano haɓre, tee o waawnoo dartanaade hoore mum nde neɗɗo yeddii mo.
Innde nde reenata taariki Ngawlé
E Ngawlé, yimɓe keewɓe ɓurii anndintinde hoore maɓɓe ko ɓe ɓesngu Penda Sarr, ɓurnde nde ɓe ngollata ko ɓe ɓesngu Moussa Boukary.
E ko Mamadou Moussa Sarr siftii, kala neɗɗo e wuro ngol ena anndi Penda.
O hollii wonde kala nde porogaraam goɗɗo waɗaa e wuro ngol, yimɓe siftortoo taariki Penda Sarr.
Abdoulaye Baba Sarr, mo woni kadi e hakkunde yimɓe ɓe reenata siftorgol Penda, hollii wonde o yiyaani Penda Sarr e gite mum, kono o nani taariki golle mum.
O siftii wonde Penda ena mbaydi ko o mawninnoo Maimouna Farba, maama mum e ɓesngu, tee o jonninoo mo woɓɓe anndal suuɗiingal ngal o joginoo.
E ko Abdoulaye Baba Sarr holliri, Penda wonnoo debbo mo jogii anndal mawngal.
O siftinii kadi wonde mawɓe maɓɓe ngollatnoo wonde nde Penda wonnoo suka debbo, o fijatnoo e caaymaaji.
E nder siftorgol renndo, Penda anndiraa kadi ko debbo mo reenata yimɓe e maayo.
Lollugol mum hewtinoo haa e saareji ɗi ngoni ɗo woɗɗi e Ngawlé.
E woɓɓe wurooji, suka rewɓe ɓe ngiwri e Ngawlé yiɗeteno ngam dewgal, tawa jeyugol e ɓesngu Penda Sarr jogoreteno ko daraja e renndo.
E ko seedaagu gooto holliri, jeyugol e musidal Penda Sarr wonnoo huunde nde yimɓe teddinta.
Saint-Louis, ɗo Penda Sarr maayi e hitaande 1893
E sakkitiinde nguurndam mum, Penda Sarr hoɗii e Saint-Louis.
Maayo Senegaal, mo taariki mum jokkondiri e mum gila sukaaku, addii mo haa e saare nde o waɗnoo haala mawnde e hakkunde nappooɓe.
Ko e Saint-Louis o maayi e hitaande 1893.
Ɓe udditii mo e cimetière Guet Ndar, tee genaale mum wayli nokku siftorgol.
Saint-Louis, ɗo taariki Penda Sarr heddii e nguurndam
E ko ngollelaaji aadaaji sifotoo, woɓɓe nappooɓe ngaratnoo e genaale Penda ngam nangde leydi seeɗa, nde ɓe kuutortoo e nder gri-gri walla amulettes.
E miijo maɓɓe, ndee leydi ena waawnoo jokkondirde ɓe e doole ɗe ɓe njowtinta e Penda, hay caggal maayde mum.
Ndeen noon, e nder siftorgol renndo, Penda jokkinii woodude e nguurndam yimɓe.
E Ngawlé, innde mum ena heddii e taariki wuro ngol.
E Fouta, ngollelaaji mum ngoni e jokkude gila jamaanu haa jamaanu.
E Saint-Louis, genaale mum ena siftina debbo mo nappooɓe mawninoo e teddinde.
E dow Maayo Senegaal, innde Penda Sarr ena jokka e jokkondirde e ndiyan e taariki mum.
Penda Sarr, debbo mo taariki mum wayli ngollelaare mawnde
Caggal ɓurɗum hitaande teemedere gila maayde mum, Fouta reenii siftorgol Penda Sarr e kumpitalji ɗi njowitii e mum.
Penda Sarr mo Ngawlé, ɓiɗɗo Moussa Boukary Sarr, suka debbo ndiyan, mo ɓe ngollata wonde o dartinnoo ndiyan ɗi mbirli, tee caaymaaji nduttinaama e yeeso mum.
Mo taariki sifotoo wonde o haɗnoo nappooɓe heɓde liƴƴi, tee leydi genaale mum waylinaama amulettes e hakkunde woɓɓe yimɓe.
Mo innde mum kadi, e ko mawɓe ngollata, waawnoo wallude ngam ɓolol liƴƴi mo darii e daande yaltude.
Kono, ena haani ceertinde ko taariki, ko seedaagu musidal e ko ngollelaaji aadaaji e humpitooji ɗi mbaawi tabitineede e laawol taariki.
Doole e golle haawniiɗe ɗe ɓe njowtinta e Penda Sarr ngoni e nder finaa-tawaa e siftorgol yimɓe Fouta.
Woɓɓe yimɓe maayata, tee ɓe heddita siftorgol. Woɓɓe maayata, tee taariki maɓɓe waylata ngollelaare. Kono, ena woodi ɓe inɗe maɓɓe njokki e nguurndam renndo, haa nde siftorgol maɓɓe wayli huunde mawnde e finaa-tawaa. Penda Sarr ko wootere e maɓɓe.
Winndiɗo : Samba Oumar FALL
FOUTA TV | Taariki Fouta, finaa-tawaa e ngollelaaji Maayo Senegaal




