Histoire fleuve Sénégal, Penda Sarr de Ngawlé : le mystère de la fille des eaux
Histoire fleuve Sénégal, Penda Sarr de Ngawlé : le mystère de la fille des eaux

Taariki Maayo Senegaal : Penda Sarr mo Ngawlé, kumpital suka debbo mo ndiyan cuuɗi taariki mum

KabaruujiBayyinaama ñalnde 07/10/2026 - 11:32ko Mamadou SALLNdar69 yiyanndealaa miijoJaŋngu ndee binndol e Faransiire

E daande Maayo Senegaal, ena woodi inɗe ɗe mawɓe Fouta ngowlataa tan e hoyre. Ko inɗe ɗe ɓe sifotoo e jemma, sabu e aadaaji e taariki renndo, ɗe njokkondiri e huundeji ɗi ɗonkin ngol yimɓe njiyata. Innde Penda Sarr ko wootere e ɗeen inɗe.

E ko taariki aadaaji ngollata, Penda Sarr waawnoo dartinde ndiyan ɗi mbirli e hoore mum e honduɗo gooto, ruttinde caaymaaji e ndiyan, e haɗde nappooɓe Saint-Louis heɓde liƴƴi haa balɗe tati.

Caggal ɗee doole ɗe ɓe njowtinta e mum, ena suuɗii taariki debbo mo ɓe ngollata wonde o hawrinoo e jinnaajo, tee o heɓi e mum kumpitalji kiɗɗi ɗi njowitii e Maayo Senegaal.

Penda Sarr, ɓiɗɗo Fouta mo mawni e musidal anndal

Taariki Penda Sarr fuɗɗii e Fouta, e nder musidal mo anndal reenata no kumpital.

Baaba mum, Moussa Boukary Sarr, wonnoo neɗɗo mo anndiraa e anndal e faamu mawɗo.

E ko Mame Hamady Diop, reenotooɗo galle mum e Ngawlé, siftii, Moussa Boukary Sarr wonnoo neɗɗo mo heɓi anndal mawngal, mo ɓurinoo ko yimɓe keewɓe mbaawi faamde.

O anndinoo lekkiiji, ndiyan, cellugol e kumpitalji ɗi mawɓe njonnata sukaaɓe maɓɓe.

E taariki aadaaji, ɓe ngollata kadi wonde o waawnoo ɗowde caaymaaji e cellinde yimɓe e semmbe haala mum.

Ko e sara mum Penda Sarr mawni.

O ronaani innde baaba mum tan. O roni kadi yiɗde anndal e ɗaɓɓitaade humpitooji.

Gila sukaaku mum, Maayo Senegaal joginoo nokku mawɗo e nguurndam mum.

Ngam woɓɓe yimɓe, maayo ko ndiyan tan. Kono ngam Penda, maayo wonnoo no ɗemngal, e no ndiyan ɗin njahata, no ɗin ndeeƴata e no ɗin mbirlata.

E ko Samba Sarr winndi e taariki « Penda Sarr de Ngawlé, la fille des eaux », ndee suka debbo maa waylo debbo mo ɗaɓɓitaaji e yahdugol juutɗol njogata nguurndam mum.

O rewtii nokkuuji hono Fanaye, Ngawlé, Saint-Louis, Dakar, Kayes e Nioro.

Kono, hade nde o waɗa ɗeen yahdugol, o fotiino heɓde ƴeewtagol e musidal mum tigi.

Ñalawma nde Penda Sarr dartini ndiyan ɗi mbirli

Caggal maayde Moussa Boukary Sarr, ɓiɓɓe mum gorko, Hamedine, Hamadi e Yero, heddii ngam toppitaade ndonaandi musidal.

Ɓe anndinoo koto maɓɓe Penda, jikku mum, hakkille mum e humpitooji haawniiɗi ɗi yimɓe ngollata e dow mum.

Kono, ɓe ngiɗnoo yiyde seedaagu e gite maɓɓe.

Ngam ɗum, ɓe noddii banndiraaɓe maɓɓe rewɓe ngam ɓe ngara Ngawlé, tee ɓe heblii ƴeewtagol e dow maayo.

E ko taariki ngollata, ndiyan ɗi mbirli e semmbe dartinii laawol gaalaaji.

Alaa gaal ngal waawnoo rewde ɗoon so ɓe njaɓaani.

Penda etiima rewde laawol ngol laawol aranol. Kono, ndiyan dartinii mo, tee o ruttini.

Minyiraaɓe mum njeeji, tawa ɓe miijii wonde ɓe njiytii ɗo semmbe mum dartata.

Penda ruttitii laawol ɗiɗaɓol.

Nde o hewti e yeeso ndiyan ɗi mbirli, o townii honduɗo mum ɓamtaɓo e junngo ñaamo.

E ko taariki oo sifotoo, ndiyan ɗin ɗowtanii mo.

Ndiyan ɗi mbirli ɗin ngeddii e laawol gaal ngal, tee ɗin njahii haa e fannu Sandé, ɗo ɗin ndeeƴi.

E nder huɗo maayo, minyiraaɓe mum njeejaani hande.

Ɓe ngiɗnoo ƴeewtaade koto maɓɓe, kono ko ɓe njiytii haawnii ɓe.

Ko e nden ñalawma, e Ngawlé, taariki Penda Sarr fuɗɗi ɓeydude lollugol.

Gila nden, o anndiraa e innde Penda Sarr mo Ngawlé, innde nde jokkiri e mum haa e maayde mum e caggal maayde mum.

Jemma nde o hawri e jinnaaji

E ko taariki aadaaji ngollata, doole ɗe ɓe njowtinta e Penda Sarr e dow ndiyan iwri e anndal suuɗiingal ngal o ɗaɓɓitinoo.

Penda yiɗnoo anndude doole ɗe cuuɗii e maayo, e kumpitalji kiɗɗi ɗi hay annduɓe keewɓe kulata ɓadaade.

Jemma gooto, e daande maayo, o hawrinoo e jinnaajo.

E ko ngollataa, jinnaajo oo anndinoo innde Penda, innde baaba mum, asli mum e hay miijooji ɗi ngoni e ɓernde mum.

Kono, Penda doggaani.

E nder ndee taariki, o nangii ɓiɗɗo jinnaajo oo e sukundu mum, tee o salii accude mo.

Jinnaaji goɗɗi ngarii, ɓe hulɓinii mo, tee ɓe ɗaɓɓitii o acca ɓiɗɗo maɓɓe.

Kono, Penda salii.

O waɗii sarɗiiji mum.

O ɗaɓɓitaani kaŋŋe, o ɗaɓɓitaani jawdi, kono o ɗaɓɓitii anndal, kumpitalji, ɗemɗe kiɗɗi e laabi suuɗiiɗi.

E ko taariki oo sifotoo, jinnaaji ɗiin jaɓii ɗaɓɓitaare mum.

Gila ndee hawrondiral, Penda heɓii anndal ngal wayli nguurndam mum.

O anndinaani tan ndiyan ɗi yimɓe njiyata, kono o heɓii kadi anndal e dow kumpitalji ɗi njowitii e maayo.

O anndinoo ɗo o waawi rewde, ɗo o foti dartade e ko yimɓe goɗɓe kulata e ndiyan.

Golle Penda Sarr e yahdugol mum e Maayo Senegaal

Caggal ɗum, Penda fuɗɗii yahdugol e julaagu e nokkuuji keewɗi.

O rewtii Ngawlé, Fanaye, Saint-Louis, Dakar, Kayes e Nioro.

Innde mum fuɗɗii hewtude nokkuuji ɗin hade nde kanko hewta.

E Saint-Louis, e hakkunde nappooɓe Guet Ndar, woɓɓe yimɓe njaltinii njaleeji e dow debbo mo ɓe noddata suka debbo ndiyan.

Yeddondiral waɗii e luumo.

Penda siftinii asli mum e hakkeeji ɗi musidal mum njoginoo e dow maayo.

E ko Samba Sarr siftii, Penda hollinoo ɓe wonde ko o ɓiɗɗo Moussa Boukary Sarr, tee ko o ɓiɗɗo ndiyan.

O anndinii kadi wonde gila janngo, alaa neɗɗo mo ñaamata liƴƴi e Saint-Louis.

E ko taariki oo holliri, janngo mum, nappooɓe njahii e maayo, kono gaalaaji maɓɓe ndutti tawa alaa liƴƴi.

Ñalawma ɗiɗaɓere, ɗum waɗii kadi.

Haa balɗe tati, ɓe keɓaani liƴƴi.

Ndee haala hewtii haa e yeeso gouverneur.

E Dakar, taariki oo siftii waɗii kadi haala nannduɗo.

Penda hollinoo wonde nappooɓe nduttoto tawa ɓe keɓaani liƴƴi.

E ko ngollataa, nde ɓe ndutti, gaalaaji maɓɓe heewnoo ko tottiiji, wonaa liƴƴi.

Tottiiji ɗiin mbirlii, tee ɗi njippii kadi e ndiyan.

Gila nden, yimɓe ɓe njalnoo Penda fuɗɗii teddinde mo.

E Kayes, caaymaaji ruttinii e yeeso Penda Sarr

Nde Penda hewti Kayes, o hawri e haala caaymaaji ɗi ngonnoo e ndiyan.

Yimɓe ɗaɓɓitii mo ngam hoto o naat e maayo.

Kono, Penda salii.

O hollii wonde maayo alaano kumpital mo o anndaani.

O naatii e ndiyan oo gooto mum, e nokku mo yimɓe goɗɓe kulnoo.

E ko taariki oo sifotoo, ndiyan ndeeƴii, tee caaymaaji ɗin ngeddii.

Nde o yalti e maayo, o nangii leydi njoɗndi e daande maayo.

O haalii ɗemngal suuɗiingal, tee o ruttinii leydi ndi e ndiyan.

O hollii yimɓe wonde gila nden, maayo e caaymaaji mum mbaawataa waɗde ɓe bonannde.

E ko taariki ngollata, laamɗo mo wonnoo seeda e ndee haala hokkii Penda Sarr kilo tati kaŋŋe.

Innde Penda jokkinii yahde e gaalaaji e nder jaŋde jemma e hakkunde yimɓe.

Innde Penda Sarr nde ɓe ngollata wonde ena walla e cellal

E ko Mame Hamady Diop siftii, e woɓɓe aadaaji Fouta, mawɓe ngollata wonde so ɓolol liƴƴi darii e daande neɗɗo, woɓɓe noddata innde Penda Sarr.

E ko ndee ngollelaare holliri, ɓe ngollata wonde ɓolol ngol ena waawi yaltude caggal noddugol innde mum.

Ndee ko huunde nde njowitii e ngollelaaji aadaaji, wonaa feere cellal nde tabitinaama e laawol doktoorɓe.

E Ngawlé, siftorgol Penda Sarr ena heddii e nguurndam yimɓe.

Mamadou Moussa Sarr, taaniraawo Moussa Sarr, siftii Penda ko debbo mo taariki mum naatii no feewi e taariki musidal.

E ko o holliri, Penda joginoo anndal e fannuji ɗiɗi.

Anndal aranal ko ngal o roni baaba mum, Moussa Boukary Sarr.

Anndal ɗiɗaɓal ko ngal ɓe njowtinta e jinnaajo Fanaye.

E ko Mamadou Moussa Sarr siftii, Penda heɓaani ekkitagol ngol e laawol aadaaji tan.

O hollii wonde gila sukaaku mum, o joginoo anndal keertiiɗo mo yimɓe haawnortoo.

Penda anndinoo kadi Alkur'aana, e laawol mo haawninoo annduɓe diine keewɓe.

O wonnoo debbo mo jogii ɓernde tiiɗnde e hoolaare e hoore mum.

E ko seedaagu Mamadou Moussa Sarr holliri, Penda wonnoo debbo mo kulataano haɓre, tee o waawnoo dartanaade hoore mum nde neɗɗo yeddii mo.

Innde nde reenata taariki Ngawlé

E Ngawlé, yimɓe keewɓe ɓurii anndintinde hoore maɓɓe ko ɓe ɓesngu Penda Sarr, ɓurnde nde ɓe ngollata ko ɓe ɓesngu Moussa Boukary.

E ko Mamadou Moussa Sarr siftii, kala neɗɗo e wuro ngol ena anndi Penda.

O hollii wonde kala nde porogaraam goɗɗo waɗaa e wuro ngol, yimɓe siftortoo taariki Penda Sarr.

Abdoulaye Baba Sarr, mo woni kadi e hakkunde yimɓe ɓe reenata siftorgol Penda, hollii wonde o yiyaani Penda Sarr e gite mum, kono o nani taariki golle mum.

O siftii wonde Penda ena mbaydi ko o mawninnoo Maimouna Farba, maama mum e ɓesngu, tee o jonninoo mo woɓɓe anndal suuɗiingal ngal o joginoo.

E ko Abdoulaye Baba Sarr holliri, Penda wonnoo debbo mo jogii anndal mawngal.

O siftinii kadi wonde mawɓe maɓɓe ngollatnoo wonde nde Penda wonnoo suka debbo, o fijatnoo e caaymaaji.

E nder siftorgol renndo, Penda anndiraa kadi ko debbo mo reenata yimɓe e maayo.

Lollugol mum hewtinoo haa e saareji ɗi ngoni ɗo woɗɗi e Ngawlé.

E woɓɓe wurooji, suka rewɓe ɓe ngiwri e Ngawlé yiɗeteno ngam dewgal, tawa jeyugol e ɓesngu Penda Sarr jogoreteno ko daraja e renndo.

E ko seedaagu gooto holliri, jeyugol e musidal Penda Sarr wonnoo huunde nde yimɓe teddinta.

Saint-Louis, ɗo Penda Sarr maayi e hitaande 1893

E sakkitiinde nguurndam mum, Penda Sarr hoɗii e Saint-Louis.

Maayo Senegaal, mo taariki mum jokkondiri e mum gila sukaaku, addii mo haa e saare nde o waɗnoo haala mawnde e hakkunde nappooɓe.

Ko e Saint-Louis o maayi e hitaande 1893.

Ɓe udditii mo e cimetière Guet Ndar, tee genaale mum wayli nokku siftorgol.

Saint-Louis, ɗo taariki Penda Sarr heddii e nguurndam

E ko ngollelaaji aadaaji sifotoo, woɓɓe nappooɓe ngaratnoo e genaale Penda ngam nangde leydi seeɗa, nde ɓe kuutortoo e nder gri-gri walla amulettes.

E miijo maɓɓe, ndee leydi ena waawnoo jokkondirde ɓe e doole ɗe ɓe njowtinta e Penda, hay caggal maayde mum.

Ndeen noon, e nder siftorgol renndo, Penda jokkinii woodude e nguurndam yimɓe.

E Ngawlé, innde mum ena heddii e taariki wuro ngol.

E Fouta, ngollelaaji mum ngoni e jokkude gila jamaanu haa jamaanu.

E Saint-Louis, genaale mum ena siftina debbo mo nappooɓe mawninoo e teddinde.

E dow Maayo Senegaal, innde Penda Sarr ena jokka e jokkondirde e ndiyan e taariki mum.

Penda Sarr, debbo mo taariki mum wayli ngollelaare mawnde

Caggal ɓurɗum hitaande teemedere gila maayde mum, Fouta reenii siftorgol Penda Sarr e kumpitalji ɗi njowitii e mum.

Penda Sarr mo Ngawlé, ɓiɗɗo Moussa Boukary Sarr, suka debbo ndiyan, mo ɓe ngollata wonde o dartinnoo ndiyan ɗi mbirli, tee caaymaaji nduttinaama e yeeso mum.

Mo taariki sifotoo wonde o haɗnoo nappooɓe heɓde liƴƴi, tee leydi genaale mum waylinaama amulettes e hakkunde woɓɓe yimɓe.

Mo innde mum kadi, e ko mawɓe ngollata, waawnoo wallude ngam ɓolol liƴƴi mo darii e daande yaltude.

Kono, ena haani ceertinde ko taariki, ko seedaagu musidal e ko ngollelaaji aadaaji e humpitooji ɗi mbaawi tabitineede e laawol taariki.

Doole e golle haawniiɗe ɗe ɓe njowtinta e Penda Sarr ngoni e nder finaa-tawaa e siftorgol yimɓe Fouta.

Woɓɓe yimɓe maayata, tee ɓe heddita siftorgol. Woɓɓe maayata, tee taariki maɓɓe waylata ngollelaare. Kono, ena woodi ɓe inɗe maɓɓe njokki e nguurndam renndo, haa nde siftorgol maɓɓe wayli huunde mawnde e finaa-tawaa. Penda Sarr ko wootere e maɓɓe.

Winndiɗo : Samba Oumar FALL

FOUTA TV | Taariki Fouta, finaa-tawaa e ngollelaaji Maayo Senegaal

Miijooji (0)

Alaa miijo jooni. Won adotooɗo jaabaade.

Miijooji ɗii ko ɓe winndi ɗi ɓe njogii ɗi. Miijooji tergal seŋaaɗo ina feeñ ɗoon e ɗoon ; goo ɗi ina tiiɗnee fedde winndooɓe hade ɗi bayyineede.

Binndi nannduɗi